Ankara Muharebesi

Temmuz 1402. Ankara'nın kuzeydoğusu, Çubuk Ovası.

Akşam yaklaşıyor. Osmanlı ordusunun iki kanadı çoktan dağılmış. Şehzadeler meydandan çekilmiş.

Ama bir tepede hâlâ sancak dalgalanıyor. Yıldırım Bayezid, yanında birkaç bin askerle Çataltepe'de direniyor. Etrafında, kaynaklara göre 70.000 kişilik bir çember.

Tepeye tırmanmak isteyen süvarileri geri püskürtmeye çalışıyorlar. Güneş batana kadar.

İki büyük Türk hükümdarı karşı karşıya geldi. Peki iş buraya nasıl vardı?

On dördüncü yüzyılın sonunda dünyada iki yıldız parlıyordu.

Batıda Yıldırım Bayezid. 1389'da tahta çıkmış, Anadolu beyliklerini kısa sürede birleştirmiş, 1396'da Niğbolu'da Haçlı ordusunu yenmişti. İstanbul'u kuşatıyordu. Sınırları Tuna'dan Fırat'a uzanıyordu.

Doğuda Timur. Mâverâünnehir'den çıkan bir Türk-Moğol hükümdarı. 1370'te başa geçmiş, dağınık boyları birleştirmişti. İran'ı, Azerbaycan'ı, Irak'ı almış, Altın Orda'yı iki kez yenmiş, Delhi'ye kadar ulaşmıştı. Kaynaklara göre Cengiz Han'dan beri Orta Asya'nın en güçlü hükümdarıydı.

Bu iki gücün sınırları Doğu Anadolu'da birleşince çatışma kaçınılmaz hale geldi.

Bayezid'in topraklarını aldığı Anadolu beyleri Timur'a sığındı. Timur'un yendiği Karakoyunlu Kara Yusuf ve Celâyir Sultanı Ahmed ise Bayezid'e sığındı. Erzincan Emiri Mutahharten Timur'a bağlıydı. Bayezid ondan vergi istedi.

Mektuplar gidip geldi. Timur, Osmanlıların Avrupa'da Hristiyanlarla savaştığı için onlara saldırmadığını yazdı. Bayezid ise meydan okudu.

1400'de Timur Sivas'ı aldı. Bayezid de Mutahharten'in elinden Kemah'ı aldı, ailesini rehin olarak Bursa'ya gönderdi.

Kaynaklara göre Timur'un emirlerinin birçoğu iki Müslüman Türk devletinin savaşmasına karşıydı. Çandarlı Ali Paşa da Bayezid'i barışa ikna etmeye çalıştı. Ama son mektuplar diplomasinin kapısını kapattı. Bayezid'in mektubu ağır sözlerle doluydu. Timur artık kararını vermişti.

Timur'un ordusu çağının en büyük ordularından biriydi. Çoğu atlı. Önünde Hindistan'dan getirilmiş 32 zırhlı savaş fili.

Sayılar yine tartışmalı. Eski kaynaklar 800.000'e varan rakamlar verir. Modern tahminlere göre Timur'un 140.000, Bayezid'in en fazla 85.000 askeri vardı. Türk tarihçilerinden İsmail Hakkı Uzunçarşılı Osmanlı ordusunu 70.000 olarak verir.

Osmanlı merkezinde Bayezid ve 10.000 yeniçeri vardı. Sol kanatta şehzade Süleyman ve Rumeli askerleri. Sağ kanatta Anadolu eyalet askerleri ve Stefan Lazareviç'in siyah zırhlı Sırp süvarileri. Arkada şehzade Mehmed.

Bir zayıf nokta vardı. Osmanlı ordusunun önemli bir bölümü yakın zamanda Osmanlı'ya bağlanmış Kara Tatarlar ile Anadolu beyliklerinin askerleriydi.

Timur'un merkezinde kendisi duruyordu. Kanatlarda oğulları Miranşah ve Şahruh, öncüde torunları.

Timur bir de usta bir manevra yaptı. Osmanlı ordusu onu doğuda ararken, o güneyden dolanıp Ankara'ya geldi. Bayezid'in ordusu yaz sıcağında sekiz günlük bir yürüyüşle geri dönmek zorunda kaldı. Kaynaklara göre Timur bölgedeki suları da zehirletmiş ya da Çubuk Çayı'nın yönünü değiştirtmişti. Osmanlı askeri savaşa yorgun ve susuz girdi.

Savaş, Timur'un sağ kanadının ok saldırısıyla başladı. Rumeli sipahileri bu saldırıyı geri püskürttü.

Sonra ilk darbe geldi. Osmanlı safındaki Kara Tatarlar taraf değiştirdi. Rumeli askerlerine arkadan ok atmaya başladılar. Osmanlı sol kanadı iki ateş arasında kaldı.

Öğleye doğru Osmanlılar merkezden genel bir hücuma kalktı ve Timur'un ordusunu geri itti. Sırp süvarileri sağ kanatta destansı bir savaş verdi. Kaynaklara göre Timur onların "aslanlar gibi" savaştığını söyledi.

Ama Timur ikinci darbeyi hazırlamıştı. Ordusundaki Germiyan, Saruhan, Aydın ve Menteşe beylerine kendi sancaklarını açtırdı. Eski beylerinin sancağını gören Anadolu sipahileri saf değiştirdi. Osmanlı sağ kanadı da çözüldü.

Timur genel hücum emri verdi. Çandarlı Ali Paşa ve Yeniçeri Ağası Hasan Ağa, şehzade Süleyman ile birlikte meydandan çekildi. Şehzade Mehmed bir süre daha savaştı, sonra Amasya'ya çekildi. İsa Çelebi de meydanı terk etti.

Bayezid ise çekilmedi.

Bayezid elinde kalan birkaç bin askerle Çataltepe'ye çekildi. Tepedeki askerler gün batana kadar direndi.

Güneş batınca sultan, yaklaşık 300 sipahiyle çemberi yarmaya karar verdi. Ve yardı. Ama yanındakilerin birçoğu sıcaktan ve susuzluktan yolda can verdi.

Savaş alanından yaklaşık 16 kilometre uzaklaştı. Mahmutoğlan'da atı tökezleyip düştü. Peşindeki Sultan Mahmud onu yakaladı.

Ve Yıldırım Bayezid esir düştü.

Timurlu kaynaklarına göre Bayezid gece, oğlu Şahruh ile satranç oynayan Timur'un huzuruna getirildi. Timur ellerinin çözülmesini emretti, onu saygıyla karşıladı ve teselli etti.

Bir rivayete göre Timur onu demir bir kafeste taşıttı. Bu rivayet bugün de tartışılır.

Bayezid 8 Mart 1403'te Akşehir'de esarette öldü.

Ankara, Osmanlı tarihinde bir sultanın bizzat esir düştüğü tek savaştır. Bursa yağmalandı, hazine ele geçirildi. Timur, Anadolu beyliklerine topraklarını geri verdi. Devlet neredeyse Orhan Gazi zamanındaki sınırlarına kadar küçüldü.

Bayezid'in oğulları arasında 11 yıl süren bir taht kavgası başladı: Fetret Devri.

Ama Osmanlı yıkılmadı. Rumeli'de ve Anadolu'da kök salmıştı. Amasya'ya çekilen şehzade Mehmed kardeşlerini tek tek yendi. 1413'te devleti yeniden birleştirdi ve Çelebi Mehmed olarak tahta oturdu.

Elli yıl sonra onun torunu İstanbul'u fethedecekti.

Ankara'da bir sultan esir düştü. Ama devleti esir düşmedi.